Kế toán của một công ty phần mềm hơn ba mươi người nhắn cho chủ doanh nghiệp, hỏi từ đầu năm có luật mới về công nghiệp công nghệ số thì công ty có được giảm thuế không, còn khách đặt phần mềm thì hỏi hợp đồng có phải sửa gì không. Câu trả lời ngắn nằm ở văn bản gốc: Luật Công nghiệp công nghệ số số 71/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 14/06/2025 và có hiệu lực từ 01/01/2026, riêng các Điều 11, 28 và 29 về nguồn tài chính và ưu đãi đầu tư có hiệu lực sớm từ 01/07/2025. Luật này là luật khung thúc đẩy ngành, xếp sản xuất phần mềm vào ngành nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư, nhưng mức ưu đãi cụ thể vẫn nằm trong luật đầu tư, luật thuế và luật đất đai. Phần mềm không phải đăng ký hay xin chứng nhận mới để được bán. Bài này đi qua những gì luật nói với người viết phần mềm, người đặt phần mềm và doanh nghiệp tự làm sản phẩm số, dựa trên toàn văn luật đăng lại từ vanban.chinhphu.vn mà MONA đọc ngày 08/10/2026.
Luật này điều chỉnh những mảng nào và áp dụng cho ai
Điều 1 nêu bốn mảng: phát triển công nghiệp công nghệ số, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và tài sản số. Hoạt động chỉ phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc cơ yếu bảo vệ bí mật nhà nước nằm ngoài luật. Điều 2 cho phép áp dụng với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có tham gia hoặc liên quan đến công nghiệp công nghệ số tại Việt Nam, nên một nhà cung cấp phần mềm nước ngoài bán cho khách Việt cũng nằm trong phạm vi.
Luật có 51 điều chia thành sáu chương. Với doanh nghiệp phần mềm, những khối đáng đọc là Chương II về phát triển ngành (Điều 13 đến Điều 35), Chương IV về trí tuệ nhân tạo (Điều 41 đến Điều 45) và Chương V về tài sản số (Điều 46 đến Điều 48). Chương bán dẫn không liên quan trực tiếp đến người viết phần mềm ứng dụng. Điều 49 còn bãi bỏ một số quy định về công nghiệp công nghệ thông tin trong Luật Công nghệ thông tin 2006, tức là nội dung từng nằm ở đó nay chuyển sang luật mới.
Sản phẩm phần mềm và dịch vụ công nghệ số được định nghĩa ra sao
Định nghĩa nằm ở Điều 13. Hoạt động công nghiệp công nghệ số gồm hai việc: sản xuất sản phẩm công nghệ số và cung cấp dịch vụ công nghệ số. Sản phẩm công nghệ số có ba loại là phần cứng, phần mềm và nội dung số. Riêng phần mềm được viết là tập hợp các hướng dẫn, lệnh, dữ liệu số được thiết kế để điều khiển thiết bị công nghệ số thực hiện chức năng nhất định, gồm phần mềm hệ thống, phần mềm ứng dụng, phần mềm tiện ích, phần mềm công cụ, phần mềm nền tảng số và các phần mềm khác.
Khoản 3 cùng điều ấy định nghĩa dịch vụ công nghệ số rộng hơn nhiều người nghĩ: tư vấn, thiết kế, cài đặt, tích hợp, quản lý, vận hành, đào tạo, số hóa, xử lý dữ liệu, bảo hành, bảo trì, sửa chữa, xuất bản, phân phối sản phẩm công nghệ số, và cả việc cung cấp sản phẩm công nghệ số dưới dạng dịch vụ. Nghĩa là một công ty chuyên viết phần mềm theo đơn đặt hàng, một đơn vị chỉ lo bảo trì hệ thống, hay một nhà cung cấp phần mềm thuê bao đều là doanh nghiệp công nghệ số theo Điều 3, vì luật định nghĩa doanh nghiệp công nghệ số là doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghệ số hoặc cung cấp dịch vụ công nghệ số. Khoản 4 giao Chính phủ quy định chi tiết điều này.
Điều 14 tách ra một nhóm gọi là sản phẩm, dịch vụ công nghệ số trọng điểm, gồm những sản phẩm đáp ứng một trong ba tiêu chí: thị trường trong nước nhu cầu lớn và giá trị gia tăng cao, thị trường thế giới có nhu cầu và tiềm năng xuất khẩu, hoặc phục vụ nhiệm vụ trọng điểm chuyển đổi số quốc gia. Danh mục cụ thể do Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành từng thời kỳ. Đến ngày tra, MONA chưa kiểm được bản danh mục đã ban hành, nên bài không nói phần mềm nào nằm trong danh mục.
Ưu đãi dành cho doanh nghiệp phần mềm nằm ở đâu
Điều 28 khoản 1 xếp sản xuất sản phẩm, cung cấp dịch vụ công nghệ số vào ngành, nghề ưu đãi đầu tư. Khoản 2 đi xa hơn: sản xuất sản phẩm công nghệ số trọng điểm, sản xuất sản phẩm phần mềm, phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo, thiết kế và sản xuất chip bán dẫn, đầu tư trung tâm dữ liệu AI là ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư. Cụm từ then chốt là “theo quy định của pháp luật về đầu tư, thuế, đất đai và pháp luật khác có liên quan”. Luật không ghi thuế suất hay số năm miễn giảm cho phần mềm; muốn biết con số, kế toán phải đối chiếu từng văn bản thuế và đầu tư đang hiệu lực.
Ngoài Điều 28, luật rải thêm nhiều chính sách mà một doanh nghiệp phần mềm có thể chạm tới:
- Điều 16 khoản 4: khoản chi của doanh nghiệp cho nghiên cứu và phát triển công nghệ số được tăng mức chi bổ sung khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp. Hệ số cụ thể do pháp luật thuế quy định, luật này không ghi.
- Điều 29: dự án khởi nghiệp sáng tạo trong công nghiệp công nghệ số là ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư và được hỗ trợ kinh phí từ ngân sách địa phương hoặc từ Chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số, cho đào tạo nhân lực, nghiên cứu, tư vấn khởi nghiệp, mua công nghệ.
- Điều 18 khoản 2 và 3: hỗ trợ nhân lực trong doanh nghiệp, ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa khi hợp tác với trường, viện; địa phương hỗ trợ một phần chi phí thuê nhân lực chất lượng cao cho dự án sản phẩm công nghệ số trọng điểm, chip bán dẫn và hệ thống AI.
- Điều 49 khoản 3: thu nhập tiền lương, tiền công của nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao được miễn thuế thu nhập cá nhân trong 5 năm kể từ ngày ký hợp đồng đầu tiên, với ba trường hợp gồm dự án trong khu công nghệ số tập trung, dự án nghiên cứu và sản xuất sản phẩm trọng điểm, chip, hệ thống AI, và hoạt động đào tạo nhân lực.
- Điều 21: hạ tầng dùng chung như phòng thí nghiệm, cơ sở đo kiểm, trung tâm dữ liệu, khu công nghệ số tập trung được ưu tiên bố trí vốn ngân sách, và nhà đầu tư vào hạ tầng này được ưu đãi đặc biệt.
- Điều 8 cùng Điều 4 khoản 3: cho phép thử nghiệm có kiểm soát sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số, có cơ chế loại trừ trách nhiệm cho bên thử nghiệm.
Điều 50 khoản 3 thêm một chốt hữu ích: nếu văn bản khác có ưu đãi thuận lợi hơn luật này thì đối tượng được hưởng mức có lợi nhất. Đổi lại, Điều 12 khoản 4 cấm giả mạo, gian dối để được hưởng ưu đãi, hỗ trợ hoặc loại trừ trách nhiệm trong thử nghiệm. Hồ sơ xin ưu đãi cần ghi đúng những gì công ty làm thật.
Người đặt phần mềm được gì từ luật này
Điểm chạm trực tiếp nhất với người mua nằm ở Điều 26 khoản 2. Tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân cung cấp sản phẩm, dịch vụ công nghệ số không được áp đặt, gây trở ngại thương mại, kỹ thuật hoặc biện pháp khác để ngăn khách hàng lưu trữ dữ liệu số được tạo ra khi dùng sản phẩm, dịch vụ, hoặc chuyển sang sản phẩm, dịch vụ của bên khác.
Hiểu đơn giản, một hệ thống bán hàng hay quản lý nhân sự mà dữ liệu bị khóa trong định dạng riêng, muốn xuất ra phải trả phí vô lý, là chỗ bên mua có thêm cơ sở để phản đối. Luật chưa ghi định dạng xuất dữ liệu hay thời hạn bàn giao, vì vậy điều khoản cụ thể vẫn phải nằm trong hợp đồng: dữ liệu xuất ra ở định dạng nào, trong bao nhiêu ngày sau khi chấm dứt, ai chịu chi phí. Điều 27 khuyến khích bên cung cấp tự đánh giá và công bố chất lượng dữ liệu số trước khi đưa sản phẩm ra thị trường, đây là khuyến khích chứ không phải bắt buộc.
Với đơn vị dùng ngân sách nhà nước, Điều 31 cho sản phẩm, dịch vụ công nghệ số đáp ứng quy định của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ được ưu đãi trong lựa chọn nhà thầu; gói thầu phục vụ nhiệm vụ trọng điểm về chuyển đổi số quốc gia có thể chỉ định thầu hoặc chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt theo luật đấu thầu. Doanh nghiệp tư nhân đặt phần mềm không chịu ràng buộc này.
Điều 10 nhắc rằng ai tham gia hoạt động công nghiệp công nghệ số cũng phải tuân thủ pháp luật về an toàn thông tin mạng, an ninh mạng, dữ liệu và dữ liệu cá nhân. Điều 12 khoản 2 cấm vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Hai điều này không đẻ ra nghĩa vụ mới, chúng gắn luật mới vào các luật cũ. Phần giấy phép và mức phạt vi phạm bản quyền đã có bài riêng về bản quyền phần mềm doanh nghiệp năm 2026; phần dữ liệu khách hàng đã có nghiên cứu về CRM xử lý dữ liệu khách hàng đúng luật.
Tài sản số và trí tuệ nhân tạo: luật này nói gì, luật khác nói gì
Điều 46 định nghĩa tài sản số là tài sản theo Bộ luật Dân sự, thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bằng công nghệ số trên môi trường điện tử. Điều 47 chia thành tài sản ảo, tài sản mã hóa và tài sản số khác; hai loại đầu không bao gồm chứng khoán, dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác. Điều 48 liệt kê nội dung quản lý, trong đó có điều kiện kinh doanh dịch vụ tài sản mã hóa, và giao Chính phủ quy định thẩm quyền, nội dung quản lý. Doanh nghiệp viết phần mềm thông thường không phải làm gì thêm ở phần này, trừ khi sản phẩm của họ phát hành hay lưu ký tài sản mã hóa. Khi đó cần chờ nghị định hướng dẫn và hỏi luật sư chuyên ngành.
Chương IV có các điều về nguyên tắc phát triển AI, quản lý hệ thống AI rủi ro cao, dấu hiệu nhận dạng khi AI tương tác trực tiếp với người dùng và trách nhiệm của bên phát triển, cung cấp, triển khai. Việc chatbot hay AI Agent của doanh nghiệp phải làm gì trong thực tế được MONA tổng hợp ở bài Luật Trí tuệ nhân tạo: doanh nghiệp dùng chatbot và AI Agent cần làm gì, nên bài này dừng ở việc chỉ ra ranh giới, không nhắc lại. Cách hai luật phân vai với nhau là câu hỏi MONA chưa kiểm được đến hết, nên khi có sản phẩm AI cần đọc cả hai.
Phần mềm có phải đăng ký hay xin chứng nhận không, và nghị định nào đã ra
Trong toàn văn luật MONA đọc, không có thủ tục đăng ký sản phẩm phần mềm hay chứng nhận để được lưu hành. Thủ tục công nhận duy nhất xuất hiện ở Điều 23, dành cho khu chức năng được công nhận là khu công nghệ số tập trung, do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định. Điều 5 chỉ nói chung về việc cơ quan nhà nước cấp, đình chỉ, thu hồi các loại giấy phép, giấy chứng nhận về công nghiệp công nghệ số, và những ngành đã có quy định riêng, chẳng hạn hóa đơn điện tử hay thanh toán, vẫn theo quy định đó.
Về văn bản hướng dẫn, Nghị định 353/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành luật, gồm 5 chương, 36 điều, có hiệu lực từ 01/01/2026. Theo phần tóm tắt tra ngày 08/10/2026, nghị định làm rõ chính sách ưu đãi, tiêu chí nhân lực chất lượng cao (Điều 5, chia thành năm nhóm) và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát ở Chương IV. Với doanh nghiệp muốn thử một dịch vụ chưa có luật điều chỉnh, Điều 15 nêu điều kiện gồm sản phẩm phải ứng dụng công nghệ số, đang có khoảng trống pháp lý hoặc quy định không còn phù hợp, và người đề xuất phải có phương án quản lý rủi ro.
Còn các nghị định khác thì sao? Kế hoạch triển khai ban hành kèm Quyết định 1946/QĐ-TTg ngày 09/09/2025 dự kiến thêm nghị định về khu công nghệ số tập trung và nghị định về thẩm quyền, nội dung quản lý tài sản số. MONA chưa tìm thấy bản đã ban hành của hai nghị định này đến ngày tra, nên chưa nêu nội dung. Trang Thư viện Pháp luật và Công báo là nơi cần kiểm lại trước khi ra quyết định đầu tư.
Ba nhóm đối tượng, luật mang lại gì và việc nên làm
Luật không đặt nghĩa vụ nặng lên người viết hay người mua phần mềm, phần lớn là chính sách khuyến khích cộng với vài điểm ràng buộc nhẹ. Bảng dưới gom lại theo từng vị trí để chủ doanh nghiệp tìm ra phần của mình.
| Nhóm đối tượng | Luật mang lại gì | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Công ty viết phần mềm theo đơn đặt hàng | Được xếp vào doanh nghiệp công nghệ số (Điều 3, 13); sản xuất phần mềm là ngành đặc biệt ưu đãi đầu tư (Điều 28); chi nghiên cứu phát triển được tăng mức chi bổ sung khi tính thuế (Điều 16) | Nhờ kế toán đối chiếu ưu đãi đầu tư, thuế, đất đai đang hiệu lực; tách riêng chi phí nghiên cứu phát triển trong sổ sách |
| Nhà cung cấp phần mềm thuê bao (SaaS) | Việc cung cấp sản phẩm công nghệ số dưới dạng dịch vụ được ghi trong Điều 13; không được chặn khách mang dữ liệu đi (Điều 26) | Có tính năng xuất toàn bộ dữ liệu, ghi thời hạn và định dạng xuất trong hợp đồng |
| Doanh nghiệp đặt phần mềm riêng | Cơ sở pháp lý để đòi quyền lưu trữ và chuyển dữ liệu (Điều 26); đơn vị dùng ngân sách có quy định ưu đãi chọn nhà thầu (Điều 31) | Ghi vào hợp đồng định dạng dữ liệu bàn giao, chuyển giao mã nguồn, điều khoản khi chấm dứt |
| Doanh nghiệp tự phát triển sản phẩm số | Thử nghiệm có kiểm soát khi sản phẩm chưa có khung luật (Điều 8, Nghị định 353); hỗ trợ nhân lực và đào tạo (Điều 18) | Kiểm sản phẩm có rơi vào điều kiện thử nghiệm ở Điều 15 Nghị định 353 không, rồi mới chuẩn bị hồ sơ |
| Startup công nghệ số | Dự án khởi nghiệp sáng tạo được ưu đãi đặc biệt và hỗ trợ kinh phí (Điều 29) | Hỏi Sở Khoa học và Công nghệ địa phương về mức hỗ trợ do Hội đồng nhân dân tỉnh quy định |
| Doanh nghiệp có nhân sự chất lượng cao | Miễn thuế thu nhập cá nhân 5 năm cho nhóm đủ điều kiện (Điều 49); tiêu chí chi tiết ở Điều 5 Nghị định 353 | Đọc tiêu chí từng nhóm, lập hồ sơ cá nhân trước khi ký hợp đồng đầu tiên |
| Doanh nghiệp có sản phẩm AI hoặc tài sản mã hóa | Chương IV và V đặt khung chung; chi tiết do Chính phủ và bộ ngành quy định | Đọc luật AI riêng và theo dõi nghị định tài sản số trước khi phát hành |
Các việc nên làm trong quý này, theo thứ tự
- Đọc Điều 13 và Điều 28 rồi xác định doanh nghiệp mình thuộc loại nào: sản xuất phần mềm, cung cấp dịch vụ công nghệ số, hay cả hai.
- Giao kế toán hoặc tư vấn thuế đối chiếu ưu đãi thuế và đất đai cho ngành phần mềm đang hiệu lực, vì luật này chỉ dẫn chiếu sang các luật đó.
- Rà hợp đồng bán và hợp đồng thuê phần mềm: điều khoản xuất dữ liệu, thời hạn bàn giao, chi phí chuyển đổi khi chấm dứt phải khớp với Điều 26.
- Kiểm danh mục thư viện bên thứ ba và giấy phép đang dùng, theo hướng dẫn ở bài về bản quyền, vì Điều 12 cấm vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.
- Nếu có nhân sự công nghệ trình độ cao, đối chiếu từng người với tiêu chí ở Điều 5 Nghị định 353 trước khi ký hợp đồng.
- Nếu có sản phẩm mới chưa có quy định điều chỉnh, kiểm điều kiện thử nghiệm có kiểm soát và hỏi cơ quan quản lý ngành trước khi triển khai rộng.
- Đặt lịch xem lại khi có nghị định về khu công nghệ số tập trung và tài sản số, rồi cập nhật hồ sơ.
Hỏi đáp
Phần mềm bán ra thị trường có phải đăng ký gì theo luật này không?
Không. Trong văn bản MONA đọc không có thủ tục đăng ký hay chứng nhận cho từng sản phẩm phần mềm. Ngành có quy định riêng, như phần mềm hóa đơn điện tử hay thanh toán, vẫn theo quy định của ngành đó.
Công ty chỉ viết phần mềm cho khách trong nước có được ưu đãi không?
Điều 28 xếp sản xuất sản phẩm phần mềm vào ngành đặc biệt ưu đãi đầu tư mà không phân biệt khách trong hay ngoài nước. Mức ưu đãi cụ thể theo luật đầu tư, thuế và đất đai, do đó cần kế toán đối chiếu, và hồ sơ phải trung thực theo Điều 12 khoản 4.
Luật này có thay Luật Công nghệ thông tin không?
Một phần. Điều 49 bãi bỏ các khoản 9, 10, 11, 12 Điều 4 cùng Mục 3 và Mục 4 Chương III của Luật Công nghệ thông tin 2006 (bản đã sửa đổi), tức những nội dung về công nghiệp công nghệ thông tin. Các phần còn lại của luật cũ không nằm trong danh sách bãi bỏ.
Dữ liệu khách hàng nằm trong phần mềm do công ty khác viết thì có đòi mang đi được không?
Điều 26 khoản 2 cấm nhà cung cấp cản trở khách lưu trữ dữ liệu tạo ra khi dùng sản phẩm hay chuyển sang nơi khác. Cách thực hiện, như định dạng và thời hạn, luật chưa ghi, vì vậy hợp đồng và tính năng xuất dữ liệu của phần mềm quyết định việc mang đi dễ hay khó.
Luật này đã có đủ nghị định hướng dẫn chưa?
Chưa đủ theo những gì MONA kiểm được. Nghị định 353/2025/NĐ-CP đã có hiệu lực từ 01/01/2026, còn nghị định về khu công nghệ số tập trung và tài sản số nằm trong kế hoạch triển khai, MONA chưa thấy bản ban hành đến ngày 08/10/2026.
Khi cần phần mềm khớp với khung luật mới
Chủ doanh nghiệp đặt phần mềm sau khi đọc luật thường quay lại với hai câu: dữ liệu của công ty có mang đi được không, và đơn vị viết có hồ sơ giấy phép rõ ràng không. Khi viết phần mềm theo yêu cầu, MONA đưa hai việc này vào hợp đồng từ đầu: chức năng xuất dữ liệu, danh sách thư viện bên thứ ba kèm giấy phép, và bàn giao mã nguồn theo thỏa thuận. Phạm vi dịch vụ nằm ở trang viết phần mềm cho doanh nghiệp; kiểm tra bảo mật trước nghiệm thu có nghiên cứu theo OWASP, còn đưa sản phẩm dựng nhanh lên hệ thống thật thì xem bài về vibe coding. Cần trao đổi cho dự án cụ thể, gọi hotline 1900 636 648 và mang theo danh sách phần mềm đang dùng cùng hợp đồng hiện hành.
Nội dung bài mang tính tham khảo kiến thức, không thay cho tư vấn pháp lý về từng vụ việc. Văn bản và nguồn nêu trên MONA tra ngày 08/10/2026; trang Thư viện Pháp luật chặn công cụ tự động nên MONA đối chiếu qua bản toàn văn đăng lại từ vanban.chinhphu.vn.
